AİLELERİMİZ ÇÖKERTİLDİ VE ÇOCUKLARIMIZI SÖNDÜRÜYORLAR!
Bugün Dünya Çocuk Hakları günü: Cezaevleri çocuk dolu
Çocukların cezaevlerine uzanan hikâyesi, çoğu zaman bir suç dosyasından çok önce başlıyor. Okuldan kopuş, yoksunluk, şiddet, ihmal, korunamama ve güvenli bir gelecekten mahrum kalma… Bütün bu sorunlar bir çocuğun hayatında üst üste biriktiğinde, karşımıza yalnızca adli bir vaka değil, ağır bir toplumsal ve kamusal sorumluluk tablosu çıkıyor.
Türkiye’de ceza infaz kurumlarında bulunan çocuk sayısındaki artış, bu tablonun artık görmezden gelinemeyecek boyuta ulaştığını gösteriyor. Çocukların geleceğini korumak, onları yalnızca suç işledikten sonra cezalandırmakla mümkün değil. Asıl görev, o çocukları suça sürükleyen koşulları ortadan kaldırmak; aileyi, okulu ve sosyal koruma mekanizmalarını ayakta tutmak.
Çünkü mesele yalnızca çocukların cezaevinde olması değil. Mesele, çocukların cezaevine gelmeden önce kimlerin korumasından yoksun kaldığı, hangi kapıların yüzlerine kapandığı ve devletin onları ne zaman fark ettiği.
CEZAEVLERİNDEKİ ÇOCUK SAYISI BİR YILDA YÜZDE 9,4 ARTTI
Ceza infaz kurumlarında 12-17 yaş aralığında bulunan çocukların sayısı, bir yılda yaklaşık yüzde 9,4 artarak 5 bin 121’e yükseldi. Bu çocukların 3 bin 809’u tutuklu, bin 312’si ise hükümlü.
Türkiye Çocuklara Yeniden Özgürlük Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Av. Dr. Selmin Cansu Demir, çocukların cezaevine girmesinin yalnızca özgürlüklerini kısıtlamakla kalmadığını, eğitimden, ailelerinden ve sosyal çevrelerinden de uzaklaştırdığını vurguluyor.
Demir’e göre bir çocuğun tutuklanması, onun hayatındaki sorunları çözmek yerine daha da ağırlaştırabiliyor. Hapishane ortamı, çocuğun suçla yeniden ilişki kurmasına zemin hazırlayabiliyor. Bu nedenle özgürlüğü kısıtlamayan tedbirler, mümkün olan her durumda tutuklamadan önce değerlendirilmek zorunda.
Rakamlar da sorunun boyutunu ortaya koyuyor. Geçen yıl kasım ayı başında ceza infaz kurumlarındaki çocuk sayısı 4 bin 682 olarak açıklanmıştı. Bir yıl içinde yaşanan artış, çocuk adalet sisteminin önleyici ve koruyucu mekanizmalarının yeterliliği konusunda ciddi sorular doğuruyor.
ÇOCUKLARIN SIĞINMASI GEREKEN KURUMLARDA KAPASİTE ALARMI
Çocukların korunması ve rehabilitasyonu için oluşturulan kapalı kurumlarda da kapasite sorunu yaşanıyor.
Demir’in aktardığı, Adalet Bakanlığı tarafından 7 Ocak 2026’da Meclis’e sunulan verilere göre, dokuz çocuk ve gençlik kapalı kurumunda 2 bin 736 kişilik kapasite bulunmasına rağmen bu kurumlarda 3 bin 473 çocuk kalıyor. Başka bir ifadeyle kapasite yaklaşık yüzde 27 aşılmış durumda.
Buna karşılık toplam 622 kişilik kapasiteye sahip beş çocuk eğitimevinde 435 çocuk bulunuyor.
Bu tablo, çocukların hangi koşullarda tutulduğu ve rehabilitasyon süreçlerinin ne ölçüde sağlıklı yürütülebildiği sorularını gündeme getiriyor. Çocuk adaletinin amacı, çocuğu toplumdan koparmak değil; onu yeniden güvenli, sağlıklı ve üretken bir yaşama kazandırmak olmalı.
Üstelik tutuklu çocukların kurumlarda ortalama kalış süresi 109 gün, hükümlü çocuklarınki ise 404 gün. Bu süreler boyunca eğitim, psikolojik destek ve aile bağlarının korunması hayati önem taşıyor.
OKULDAN KOPAN ÇOCUK, GELECEKTEN DE KOPARILIYOR
Çocukların ceza infaz kurumlarına uzanan yolculuğunda en dikkat çekici başlıklardan biri eğitimden uzaklaşmaları.
Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü istatistiklerine göre, kuruma girişteki beyanları esas alındığında 426 çocuk herhangi bir okulu bitirmemiş durumda. Bu çocukların 264’ü okuma yazma bilmeyenler kategorisinde yer alıyor.
Meclis araştırma komisyonu kapsamında gerçekleştirilen 2026 tarihli Çocuk Hükümlü/Tutuklu Profili Araştırması da çarpıcı bir başka gerçeği ortaya koyuyor. Araştırmaya katılan 607 çocuğun yüzde 51,1’i kuruma gelmeden önce okulu bıraktığını söylüyor. Okula düzenli devam edenlerin oranı ise yalnızca yüzde 28,7.
Araştırmaya katılan çocukların yüzde 87,1’inin daha önce bir işte çalıştığını belirtmesi de ayrıca değerlendirilmesi gereken bir veri. Eğitim çağındaki çocukların önemli bir bölümünün okul yerine çalışma hayatıyla karşı karşıya kalması, çocuk yoksulluğu ve fırsat eşitsizliği tartışmasını yeniden gündeme taşıyor.
Bir çocuğun okuldan kopması, yalnızca sınıfını ve öğretmenini kaybetmesi değildir. Aynı zamanda sosyal çevresinden, gelişim imkânlarından ve geleceğe ilişkin seçeneklerinden uzaklaşmasıdır. Okulun koruyucu rolü zayıfladığında, çocuğun karşı karşıya kaldığı riskler de büyüyor.
AİLE DESTEĞİ YOKSA ÇOCUK KİME GÜVENECEK?
Çocukların korunması denildiğinde aileyi görmezden gelmek mümkün değil. Ancak aileyi yalnızca sorumluluk yüklenen bir kurum olarak görmek de çözüm değil. Ailelerin ekonomik, sosyal ve psikolojik açıdan desteklenmediği; şiddet, ihmal ve yoksunluk karşısında yalnız bırakıldığı bir ortamda çocukların korunması da güçleşiyor.
Meclis komisyonu araştırmasında çocukların yaklaşık dörtte biri, kuruma gelmeden önce ailesinde kendisini koruyup kollayan birinin bulunmadığını ifade ediyor. Yine yaklaşık dörtte biri daha önce bıçak veya silahla tehdit edildiğini anlatıyor.
Bu veriler, çocukların bir bölümünün yalnızca dış dünyadaki tehlikelerle değil, en yakın çevrelerinde yaşadıkları korunma sorunlarıyla da mücadele ettiğini gösteriyor.
Aileyi güçlendirmek, çocuğun güvenliğini sağlamak ve gerektiğinde aileye sosyal destek sunmak, çocuk politikalarının ayrılmaz parçası olmak zorunda. Çocuğun korunma ihtiyacı ortaya çıktığında ulaşılabilir bir sosyal hizmet ağı, güvenli barınma imkânı ve rehberlik desteği bulunmalı.
Çocukları koruyamayan bir sistemin, bütün sorumluluğu çocukların davranışlarına yüklemesi ise sorunun özünü ıskalamak anlamına gelir.
RUHSAL YIKIM DA EN AZ FİZİKSEL KOŞULLAR KADAR AĞIR
Araştırmada yer alan veriler, çocukların psikolojik açıdan da ciddi risklerle karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor.
Çocukların yaklaşık yüzde 40’ı kendine zarar vermeyi denediğini, yüzde 20,6’sı ise kuruma gelmeden önce psikolojik veya duygusal sorun yaşadığını belirtiyor.
Bu rakamlar, çocuk adalet sisteminde psikososyal desteğin tali bir hizmet olarak görülemeyeceğini gösteriyor. Çocukların ruhsal durumları düzenli biçimde değerlendirilmeli; güven duyabilecekleri uzmanlara erişimleri sağlanmalı. Üstelik bu destek, ceza infaz kurumundan çıkışla birlikte sona ermemeli.
Çocuğun tahliye edildiği gün onu nasıl bir hayatın beklediği, en az tahliye kararı kadar önemli. Dönebileceği bir okul, kalabileceği güvenli bir yer, destek alabileceği bir uzman ve ihtiyaç duyduğunda başvurabileceği bir kişi yoksa, yeniden suça sürüklenme riski de ortadan kalkmış olmayacak.
35 İLDE ÇOCUK MAHKEMESİ BULUNMUYOR
Çocukların adalete erişiminde de önemli eksiklikler bulunuyor.
Türkiye genelinde 85 çocuk mahkemesi olmasına karşın bu mahkemeler yalnızca 46 ilde faaliyet gösteriyor. Geriye kalan 35 ilde çocuklar, genel mahkemelerde görev yapan hâkimler tarafından yargılanıyor. Çocuk ağır ceza mahkemelerinin sayısı ise ülke genelinde yalnızca 16.
Çocukların yetişkinlerden farklı ihtiyaçları, gelişim özellikleri ve korunma hakları bulunuyor. Bu nedenle çocuklara ilişkin yargılamaların uzmanlaşmış mahkemelerde yürütülmesi, yalnızca idari bir tercih değil, çocuk adaletinin temel gerekliliklerinden biri.
Bir çocuğun adil yargılanma hakkı, yalnızca mahkeme salonunda kendisine söz verilmesiyle tamamlanamaz. Çocuğun anlaşılması, dinlenmesi, korunması ve ihtiyaçlarına uygun bir süreçten geçirilmesi gerekir.
ÇOCUKLARI KURTARMAK İÇİN CEZAEVİ KAPISINDA DEĞİL, DAHA ÖNCE HAREKETE GEÇMEK GEREKİYOR
Av. Dr. Selmin Cansu Demir’in değerlendirmeleri, çocukların yeniden suça sürüklenmesini önlemek için tutuklama yerine özgürlüğü kısıtlamayan tedbirlerin önceliklendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Ancak bunun için yalnızca yargı sisteminde değişiklik yapmak yeterli değil. Eğitimden kopuşun önlenmesi, çocuk işçiliğiyle mücadele, ailelerin desteklenmesi, şiddet ve ihmal karşısında etkili koruma mekanizmalarının kurulması ve psikososyal hizmetlerin yaygınlaştırılması gerekiyor.
Çocukların haklarını bilmesi kadar, hakları ihlal edildiğinde başvurabilecekleri güvenilir kurumların bulunması da şart. Çocukların dinleneceklerine, ciddiye alınacaklarına ve korunacaklarına inanmadıkları bir sistem, kâğıt üzerindeki hakları gerçek hayata taşıyamaz.
Bugün ortaya çıkan 5 bin 121 çocukluk tablo, yalnızca ceza infaz kurumlarının kapasitesiyle açıklanamaz. Bu sayı, çocukların hayatına cezaevinden önce dokunması gereken eğitim, sosyal hizmet, aile desteği ve adalet mekanizmalarının birlikte sorgulanmasını gerektiriyor.
Çocukları kaybettikten sonra cezaevlerinde saymak, başarı değil; önleyici politikaların ne kadar hayati olduğunu gösteren ağır bir uyarıdır. Aileyi güçlendirmeden, okulu korumadan, çocuğu şiddet ve yoksunluktan uzak tutmadan geleceği kurtarmak mümkün değildir.