ZELENSKİ: UKRAYNA’NIN GÜVENLİK GARANTİSİ NATO ÜYELİĞİ! ZELENSKİ DONBAS’I ABD’YE Mİ VERİYOR!

Çekin alın Donbas’ı Ukrayna’dan geriye ne kalır! Mevzu işte bu kadar hayati ve ABD işte bu sebeple burayı NATO güvenlik şemsiyesine karşılık istemektedir.

DONBAS PAZARLIĞI DÜNYAYI SARSACAK! UKRAYNA'NIN GELECEĞİ NATO ÜYELİĞİNE Mİ, TOPRAK TAVİZİNE Mİ BAĞLANIYOR?

Rusya ile Ukrayna arasında yaklaşık beş yıldır devam eden savaş, şimdi çok daha çarpıcı bir diplomatik hesaplaşmanın eşiğine geldi. Cephede silahların susturulamadığı, milyonlarca insanın yerinden edildiği ve Avrupa'nın güvenlik mimarisinin yeniden tartışmaya açıldığı süreçte, bu kez masanın en ağır başlığı Donbas oldu.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin NATO üyeliğini ülkesinin en güçlü güvenlik garantisi olarak göstermesi, ABD'li müzakerecilerin ise Donbas'tan çekilme ihtimalini NATO üyeliğiyle ilişkilendiren bir soruyu gündeme getirmesi, savaşın geleceğine ilişkin tartışmaları yeni bir noktaya taşıdı.

Asıl soru artık yalnızca Ukrayna'nın NATO'ya girip girmeyeceği değil. Kiev, Rusya'nın işgal ettiği ve hâlâ savunmaya çalıştığı topraklardan vazgeçmeden kalıcı güvenlik güvencesi elde edebilecek mi? Washington, Moskova ve Kiev arasında yürütülen pazarlıklarda Donbas nasıl bir koz haline geldi?

Çünkü Donbas, haritada işaretlenmiş sıradan bir bölge değil. Ukrayna'nın sanayi geçmişi, ekonomik kaynakları, savunma hatları ve doğudaki stratejik varlığı açısından hayati bir konumda bulunuyor. Bu bölgeden vazgeçmenin sonuçları, yalnızca bugünkü cephe hattını değil, Ukrayna'nın gelecekte nasıl bir ülke olarak ayakta kalacağını da doğrudan etkileyebilir.

BERLİN'DE NATO MESAJI: ZELENSKİY GÜVENLİK GARANTİSİNİN ADRESİNİ GÖSTERDİ

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, 19 Kasım'da Almanya'nın başkenti Berlin'de gerçekleştirilen Gönüllüler Koalisyonu toplantısında ülkesinin gelecekteki güvenlik mimarisine ilişkin önemli açıklamalarda bulundu.

Toplantıda Ukrayna'nın NATO ile entegrasyonunun da ele alındığını belirten Zelenskiy, müttefiklerin ülkesinin güvenliği bakımından NATO üyeliğinin taşıdığı önemi anladığını söyledi.

Zelenskiy, NATO üyeliğini yalnızca diplomatik bir hedef olarak görmediklerini, aynı zamanda Rusya'nın gelecekte yeniden saldırmasını önleyebilecek en güçlü güvenlik mekanizması olarak değerlendirdiklerini ortaya koydu.

Ukrayna liderine göre mesele, savaşın geçici olarak durdurulmasından çok daha büyük. Kiev yönetimi, bugün sağlanacak bir ateşkesin birkaç yıl sonra yeni bir Rus saldırısına dönüşmesinden endişe ediyor. Bu nedenle yalnızca siyasi açıklamalarla yetinmek istemiyor; uluslararası hukuk çerçevesinde bağlayıcı, uzun vadeli ve uygulanabilir güvenlik taahhütleri talep ediyor.

Zelenskiy'nin 21 Kasım'da gazetecilere yaptığı açıklamalar da bu yaklaşımı güçlendirdi. NATO üyeliğinin hâlâ gündemde olduğunu, ancak savaşın nasıl ve ne zaman sona ereceğinin üyelik sürecini belirleyeceğini ifade etti. Ayrıca NATO'nun 5. maddesine benzer güvenlik garantilerinin yalnızca sözde kalmaması, yazılı ve somut yükümlülükler içermesi gerektiğini vurguladı.

DONBAS NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ? UKRAYNA'NIN DOĞUSUNDAKİ SANAYİ VE SAVUNMA KİLİDİ

Donbas, Ukrayna'nın doğusunda bulunan Donetsk ve Luhansk bölgelerini kapsayan tarihsel ve ekonomik açıdan önemli bir havza. İsmini Donets Havzası'ndan alan bölge, Sovyetler Birliği döneminden itibaren kömür madenciliği, demir-çelik üretimi, metalürji, makine ve ağır sanayi faaliyetleriyle öne çıktı.

Ancak Donbas'ın değeri yalnızca yer altındaki kaynaklarından ibaret değil.

Bölge, Ukrayna'nın sanayi altyapısının önemli bir bölümüne ev sahipliği yapmasının yanı sıra demiryolu bağlantıları, ulaşım koridorları ve doğudaki savunma hatları açısından da kritik bir konumda bulunuyor.

Donetsk çevresindeki Kramatorsk ve Slovyansk gibi kentler, Ukrayna'nın doğudaki savunma düzeninde önemli yer tutuyor. Bu şehirlerin kaybedilmesi, yalnızca toprak kaybı anlamına gelmeyecek; Ukrayna'nın savunma derinliğini ve gelecekteki askerî pozisyonunu da zayıflatabilecek.

Rusya'nın Donbas üzerindeki ısrarının arkasında da bu stratejik tablo bulunuyor.

Moskova, bölgedeki kontrolünü genişletmekle hem askerî kazanımlarını kalıcı hale getirmeyi hem de Ukrayna'nın doğudaki savunma kapasitesini geriletmeyi hedefliyor. Donbas'ın tamamının Rus kontrolüne geçmesi, Kremlin açısından savaşın en önemli siyasi ve askerî hedeflerinden birinin gerçekleşmesi anlamına gelecek.

İşte bu nedenle Donbas meselesi, herhangi bir toprak pazarlığından çok daha büyük bir anlam taşıyor.

ABD NEDEN DONBAS'I MASAYA GETİRİYOR? NATO ÜYELİĞİ KARŞILIĞINDA TOPRAK TARTIŞMASI

14 Kasım'da uluslararası kamuoyuna yansıyan açıklama, diplomatik görüşmelerin en çarpıcı ayrıntılarından birini ortaya çıkardı.

Zelenskiy, Abu Dabi'de gerçekleştirilen ABD arabuluculuğundaki görüşmelerin ardından, Amerikan müzakerecilerinin Ukrayna'nın NATO'ya katılması durumunda Donbas'tan çekilip çekilmeyeceğini sorduklarını açıkladı.

Bu soru, savaşın çözümünde daha önce bu açıklıkta gündeme gelmeyen bir ihtimali ortaya çıkardı: Ukrayna'nın güvenlik garantisi karşılığında doğudaki topraklarından vazgeçmesi.

Burada önemli bir ayrıntının altını çizmek gerekiyor. Tartışılan konu Donbas'ın ABD'ye verilmesi değil; Ukrayna'nın kontrolündeki Donbas topraklarından çekilmesi ve bölgenin geleceğinin nasıl şekilleneceği. Rusya'nın bölge üzerindeki talepleri de bu müzakerenin merkezinde bulunuyor.

Peki Washington neden böyle bir seçeneği gündeme getiriyor?

ABD açısından mesele, yalnızca Ukrayna'nın güvenliği değil. Washington, Avrupa'da Rusya ile doğrudan ve uzun süreli bir askerî çatışma riskini büyütmeden savaşın sona ermesini, NATO'nun güvenilirliğinin korunmasını ve Avrupa güvenlik düzeninin kendi stratejik çıkarlarıyla uyumlu biçimde şekillenmesini istiyor.

ABD'nin bir taraftan Ukrayna'ya askerî ve mali destek sağlaması, diğer taraftan Moskova ile müzakere yürütmesi bu ikili stratejinin göstergesi.

Washington, Rusya'nın daha fazla ilerlemesini önlemek isterken aynı zamanda savaşın maliyetini, NATO içindeki yük paylaşımını ve Avrupa'nın savunma sorumluluğunu da hesaba katıyor.

Dolayısıyla Donbas üzerinden gündeme gelen seçenek, savaşın bitirilmesi için bir pazarlık formülü arayışının parçası olarak değerlendirilebilir. Ancak bu formülün Ukrayna açısından ne kadar kabul edilebilir olduğu son derece tartışmalı.

Çünkü Ukrayna'nın topraklarından çekilmesi, Moskova'nın askerî baskıyla elde etmek istediği sonuçların diplomatik bir anlaşmayla tescillenmesi riskini taşıyor.

RUSYA NEDEN UKRAYNA'DAN VAZGEÇMİYOR? KREMLİN'İN NATO VE ETKİ ALANI HESABI

Savaşın arka planını anlamak için yalnızca 24 Şubat 2022'de başlayan geniş çaplı işgale bakmak yeterli değil. Rusya ile Ukrayna arasındaki kriz, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra şekillenen güvenlik ve nüfuz mücadelesinin çok daha eski bir parçası.

Ukrayna'nın bağımsızlığını kazanmasının ardından Moskova, bu ülkeyi tarihsel, ekonomik ve stratejik açıdan kendi yakın çevresinin önemli bir parçası olarak görmeyi sürdürdü.

Özellikle Ukrayna'nın Avrupa Birliği ve NATO ile yakınlaşması, Kremlin açısından ciddi bir jeopolitik kırılma olarak değerlendirildi.

Rusya yönetimi, NATO'nun doğuya doğru genişlemesini ve Ukrayna'nın Batı ittifakına yaklaşmasını kendi güvenliği açısından tehdit olarak gösterdi. Karadeniz'deki askerî dengeler, Kırım'ın konumu ve Rusya'nın bölgesel nüfuzu da bu hesaplamanın önemli parçaları oldu.

Ancak Moskova'nın güvenlik gerekçeleri, Ukrayna'nın egemenliğini ihlal etmesini veya topraklarını askerî güçle ele geçirmesini hukuken meşru hale getirmiyor.

2014 yılında Kırım'ın Rusya tarafından ilhak edilmesi ve Donbas'ta başlayan silahlı çatışmalar, iki ülke arasındaki ilişkileri geri dönülmesi zor bir noktaya taşıdı. 2022'deki geniş çaplı işgal ise bu krizi Avrupa'nın en büyük savaşlarından birine dönüştürdü.

Putin yönetiminin hedefleri yalnızca NATO'nun Ukrayna'ya yaklaşmasını engellemekle sınırlı değil. Moskova, Ukrayna'nın dış politika tercihleri üzerinde belirleyici olabileceği, Batı ile bütünleşmesini sınırlayabileceği ve kendi bölgesel nüfuzunu yeniden güçlendirebileceği bir düzen arayışında.

Donbas'ın tamamı üzerindeki kontrol, bu hedeflerin en önemli parçalarından biri.

UKRAYNA NEDEN DİRENİYOR? MESELE SADECE TOPRAK DEĞİL, DEVLETİN GELECEĞİ

Kiev yönetiminin Donbas konusunda geri adım atmak istememesinin temelinde, ülkenin egemenliği ve gelecekteki güvenliği bulunuyor.

Ukrayna açısından toprak tavizi, yalnızca haritadaki sınırların değişmesi anlamına gelmiyor. Aynı zamanda askerî baskının sonuç verdiği ve bir ülkenin uluslararası sınırlarının güç kullanılarak değiştirilebildiği bir emsal oluşturma riski taşıyor.

Üstelik Ukrayna'nın doğusundaki savunma hatlarının geriye çekilmesi, ülkenin kontrolünde kalacak diğer bölgelerin güvenliğini de tartışmalı hale getirebilir.

Kiev'in temel endişesi şu: Bugün Donbas'tan vazgeçilirse yarın Rusya'nın yeni taleplerde bulunmasını ne engelleyecek?

Zelenskiy'nin NATO üyeliğini ısrarla gündemde tutmasının nedeni de bu soruya kalıcı bir yanıt bulma arayışı.

Ukrayna, bağımsız bir devlet olarak hangi ittifaka katılacağına kendisinin karar vermesi gerektiğini savunuyor. Rusya'nın güvenlik endişelerinin, Ukrayna'nın egemenlik hakkını ortadan kaldırmasına izin verilemeyeceğini belirtiyor.

Bu nedenle Kiev yönetimi, yalnızca savaşın sona ermesini değil, savaş sonrasında yeniden saldırıya uğramayacağına ilişkin güvenilir bir uluslararası güvence istiyor.

ABD, RUSYA VE UKRAYNA: AYNI MASADA ÜÇ FARKLI HESAP!

Savaşın neden bitirilemediğini anlamak için üç başkentin hedeflerini birbirinden ayırmak gerekiyor.

WASHINGTON'IN HESABI: ABD, Avrupa'daki güvenlik düzeninin korunmasını, NATO'nun dağılmamasını ve Rusya'nın Avrupa üzerindeki askerî-siyasi baskısının sınırlandırılmasını istiyor. Bununla birlikte savaşın maliyetini kontrol altında tutmak, müttefiklerin savunma yükünü paylaşmasını sağlamak ve Moskova ile doğrudan çatışma riskini yönetmek zorunda. Ukrayna'ya verdiği destek, ABD'nin küresel liderliği ve ittifaklarının güvenilirliği açısından da önem taşıyor.

MOSKOVA'NIN HESABI: Rusya, NATO'nun Ukrayna üzerinden kendi sınırlarına daha fazla yaklaşmasını engellemek, eski Sovyet coğrafyasındaki etkisini korumak ve Donbas başta olmak üzere işgal ettiği bölgelerdeki kazanımlarını kalıcılaştırmak istiyor. Kremlin açısından Ukrayna'nın Batı ile bütünleşmesi, yalnızca askerî değil, aynı zamanda tarihsel ve siyasi nüfuz kaybı anlamına geliyor.

KİEV'İN HESABI: Ukrayna ise bağımsızlığını, toprak bütünlüğünü ve gelecekte yeniden işgal edilmeme güvencesini korumaya çalışıyor. NATO üyeliği, Kiev açısından yalnızca bir ittifak tercihi değil, Rusya karşısında kalıcı güvenlik arayışının en önemli ayağı.

Bu üç farklı hedef birbiriyle çarpıştığı sürece, masada bir ateşkes metni hazırlamak savaşın temel nedenlerini ortadan kaldırmaya yetmeyecek.

DONBAS'TAN VAZGEÇMEK UKRAYNA İÇİN NASIL BİR SONUÇ DOĞURUR?

Donbas'ın Ukrayna kontrolünden çıkması halinde ortaya çıkacak tabloyu yalnızca yüzölçümü üzerinden değerlendirmek büyük bir yanılgı olur.

Böyle bir gelişme, ülkenin doğudaki savunma hatlarının yeniden kurulmasını gerektirebilir. Sanayi altyapısının ve ekonomik kaynakların daha da daralması, savaş sonrasındaki yeniden yapılanma sürecini zorlaştırabilir.

Daha da önemlisi, Rusya'nın elde edeceği toprak kazanımı, Moskova'nın gelecekteki askerî ve siyasi talepleri açısından yeni bir başlangıç noktası oluşturabilir.

Öte yandan Ukrayna'nın NATO üyeliği karşılığında böyle bir tavizi kabul etmesi durumunda, bunun gerçekten güvenli bir anlaşmaya dönüşüp dönüşmeyeceği de ayrı bir soru.

NATO üyeliği, ittifakın kolektif savunma mekanizmasını beraberinde getiriyor. Ancak üyelik için bütün müttefiklerin onayı gerekiyor. Ayrıca savaş devam ederken üyelik ve Rusya ile NATO arasında doğrudan çatışma ihtimali son derece hassas bir mesele.

Bu nedenle Donbas'tan çekilme karşılığında NATO üyeliği formülü, henüz kesinleşmiş bir anlaşma değil; diplomatik düzeyde gündeme getirilen ve ciddi itirazlarla karşılaşan bir seçenek.

TAHLİYE İÇİN ABD İLE TEMAS: ZELENSKİY'DEN İNSANİ OPERASYON AÇIKLAMASI

Zelenskiy, Berlin'deki temasların ardından yaptığı açıklamada ABD'nin sivillerin tahliyesine verdiği desteğe de değindi.

ABD Başkanı Donald Trump'ın eşi Melania Trump'ın desteğiyle ekim ayında Oleshky kentinde gerçekleştirilen insani operasyona ilişkin değerlendirmelerde bulunan Ukrayna lideri, sivillerin güvenli bölgelere ulaştırılması için yeni çalışmalar yürütüldüğünü söyledi.

Zaporijya ve Herson bölgelerindeki 15 ayrı yerleşim yerinde bulunan sivillerin tahliyesine yönelik hazırlanan listelerin ABD tarafına iletildiğini belirten Zelenskiy, bu süreçte sahip oldukları deneyimleri ve tahliye edilebilecek kişi sayısını da Amerikalı yetkililerle değerlendirdiklerini aktardı.

Bu açıklama, savaşın yalnızca toprak, silah ve ittifaklar üzerinden yürüyen bir mücadele olmadığını bir kez daha gösterdi. Cephedeki askerî hesapların yanında, işgal altındaki bölgelerde yaşayan sivillerin hayatı ve güvenliği de diplomatik görüşmelerin önemli başlıklarından biri olmaya devam ediyor.

DÜNYANIN GÖZÜ DONBAS'TA: BARIŞIN BEDELİ UKRAYNA'NIN TOPRAKLARI MI OLACAK?

Şimdi bütün dikkatler Washington, Moskova ve Kiev arasındaki diplomatik trafiğe çevrilmiş durumda.

Bir tarafta savaşın sona ermesi için yeni formüller arayan ABD, diğer tarafta Donbas üzerindeki taleplerinden vazgeçmeyen Rusya, karşılarında ise toprak bütünlüğünden ve kalıcı güvenlik garantisinden vazgeçmek istemeyen Ukrayna bulunuyor.

Berlin'deki Gönüllüler Koalisyonu toplantısında Avrupa ülkelerinin müzakerelerde daha etkin rol alması gerektiğinin vurgulanması da meselenin yalnızca üç ülkeyi ilgilendirmediğini ortaya koyuyor. Çünkü Ukrayna'da kurulacak yeni güvenlik düzeni, Avrupa'nın gelecekteki savunma mimarisini doğrudan etkileyecek.

Bütün bu gelişmelerin ortasında en hayati soru hâlâ cevabını bekliyor:

Ukrayna, NATO'nun güvenlik şemsiyesi altına girebilmek için Donbas'tan vazgeçmek zorunda mı kalacak?

Eğer böyle bir formül hayata geçirilirse, bu yalnızca Ukrayna'nın sınırlarını değiştiren bir anlaşma olmayacak. Rusya'nın savaş yoluyla elde ettiği kazanımların uluslararası diplomasi masasında nasıl ele alınacağına ilişkin de son derece önemli bir emsal oluşturacak.

Ve işte meselenin can alıcı noktası tam burada: Donbas'ı kaybetmek, Ukrayna için yalnızca bir bölgeyi kaybetmek değildir. Ekonomik gücün, askerî savunma derinliğinin ve geleceğe ilişkin pazarlık gücünün önemli bir bölümünü kaybetme riskidir.

Zelenskiy'nin NATO ısrarı, Putin'in Donbas talebi ve Washington'ın ortaya attığı pazarlık seçeneği, savaşın kaderinin neden bu kadar karmaşık olduğunu gözler önüne seriyor.

Barışın sağlanması elbette herkesin ortak beklentisi. Ancak asıl mesele, savaşın nasıl sona ereceği kadar, imzalanacak anlaşmanın yeni bir savaşın başlangıcına dönüşüp dönüşmeyeceği.