0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Aliyev yine isim vermeden Türkiye’yi hedef aldı: “Önce aynaya bakın”

AKP, dinci yapılar, tarikat ve benzeri merdivenaltı yapılarla birlikte özellikle AKP genel başkanı Erdoğan’ın başdanışmanı Oktay Vural’ın Azerbaycan’ın bu tutumuna karşın gösterdiği sert muhalefete Aliyev tarafından hem çarpıcı ve hem de manidar bir uyarı geldi: Aynaya bakın!

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in, ülkesinin içişlerine yönelik eleştirilere karşı yaptığı açıklamalar, Türkiye’deki siyasi tartışmaların da merkezine yerleşti. Aliyev’in “Önce aynaya bakın” sözleri, yalnızca Azerbaycan’a yönelik eleştirilere verilmiş bir yanıt olarak değil, başkalarının uygulamalarını eleştirenlerin kendi ülkelerindeki sorunları da değerlendirmesi gerektiğine ilişkin bir mesaj olarak yorumlandı.

Azerbaycan’da başörtülü öğrencilerin okullara alınmadığı yönündeki haberlerin Türkiye’de tepki çektiği bir dönemde gelen açıklamalar, iki ülke arasındaki tartışmayı yeni bir boyuta taşıdı. Aliyev, bağımsız bir devletin nasıl yaşayacağına ve hangi politikaları uygulayacağına başka ülkelerin karar veremeyeceğini savundu.

Ancak bu tartışmanın Türkiye açısından dikkat çeken başka bir yönü de var: Başörtüsü, dinî değerler ve inanç özgürlüğü üzerinden yapılan eleştiriler, Türkiye’deki benzer tartışmaları ve siyasi iktidarın bu alanlardaki tutumunu da yeniden gündeme getiriyor.

ALİYEV’İN “AYNAYA BAKIN” MESAJI NE ANLAMA GELİYOR?

Aliyev, 27 Ekim’de Bakü’de düzenlenen Dünya Kültürlerarası Diyalog Forumu’nun açılışında yaptığı konuşmada, bağımsız ülkelere nasıl yaşamaları gerektiğinin söylenmesini eleştirdi. Azerbaycan lideri, başka devletlerin iç işlerine müdahale edilmesine karşı olduklarını belirterek şu ifadeleri kullandı:

“Bir başkasına ders vermek, onu eğitmek, bağımsız bir ülkeye nasıl yaşaması gerektiğini, ne yapıp ne yapmaması gerektiğini anlatmak için ahlaki bir hakkınız var mı?”

Aliyev’in bu sözleri, Türkiye’deki siyasi aktörlerin Azerbaycan’daki başörtüsü uygulamalarına yönelik eleştirileri bağlamında da değerlendirildi. Tartışmanın bir tarafında inanç özgürlüğü ve eğitim hakkı, diğer tarafında ise devletlerin egemenliği ve iç işlerine müdahale edilmemesi ilkesi bulunuyor.

Oysa bu iki ilke, birbirini zorunlu olarak dışlayan kavramlar değil. Bir devletin egemenliğine saygı göstermek, o ülkedeki uygulamalar hakkında görüş bildirilmesini bütünüyle geçersiz kılmaz. Aynı şekilde, bir uygulamayı eleştirmek de başka bir ülkenin iç işlerine müdahale edildiği iddiasını kendiliğinden doğrulamaz. Burada belirleyici olan, eleştirinin içeriği ve kullanılan yöntemdir.

DİNÎ DEĞERLER ÜZERİNDEN SİYASET YAPANLARA DA AYNA TUTULMALI

Türkiye’de başörtüsü ve dinî özgürlükler uzun yıllar boyunca siyasi tartışmaların önemli başlıkları arasında yer aldı. Başörtüsü yasağına karşı verilen mücadele, milyonlarca insan açısından yalnızca kıyafet meselesi değil, eğitim hakkı, inanç özgürlüğü ve eşit yurttaşlık talebiydi.

Bu nedenle Azerbaycan’da başörtülü öğrencilerin eğitim hakkının engellendiği iddialarına yönelik tepkilerin Türkiye’de karşılık bulması şaşırtıcı değil. Ancak dinî özgürlükleri savunma iddiasının inandırıcılığı, yalnızca başka ülkelerde yaşanan olaylara gösterilen tepkiyle ölçülemez.

Aynı hassasiyetin ülke içinde de tutarlı biçimde gösterilip gösterilmediği sorusu sorulabilir. Dinî değerleri siyasi söylemin merkezine yerleştiren partilerin, tarikat ve cemaatlerle ilişkileri tartışılırken de şeffaflık, hesap verebilirlik ve hukuk ilkeleri gündemde tutulmalıdır.

Buradaki mesele, herhangi bir dinî topluluğu topluca suçlamak değil; kamusal gücün, kamu kaynaklarının ve eğitim gibi temel alanların hangi ilkelerle yönetildiğini sorgulamaktır. İnanç özgürlüğü, yalnızca belirli bir siyasi anlayışa yakın kişilerin değil, herkesin hakkıdır. Devletin tarafsızlığı ve hukukun eşit uygulanması da bu özgürlüğün güvenceleri arasındadır.

BAŞÖRTÜSÜ TARTIŞMASINDA ÖLÇÜ NE OLMALI?

Azerbaycan’daki okul uygulamalarına yönelik eleştiriler, öğrencilerin eğitim hakkı ve dinî tercihleri bakımından değerlendirilmelidir. İddiaların somut olaylar üzerinden incelenmesi, uygulamaların kapsamının açıklığa kavuşturulması ve öğrencilerin haklarının korunması önem taşımaktadır.

Türkiye’den gelen tepkilerde de aynı ölçünün gözetilmesi gerekir. Eleştiriler, kişilere yönelik hakaretlere veya toplumları birbirine düşmanlaştıran söylemlere dönüşmemeli; hak ve özgürlükler temelinde dile getirilmelidir.

Öte yandan Aliyev’in egemenlik vurgusu da tartışmanın yalnızca bir boyutunu oluşturuyor. Bir ülkenin kendi kararlarını alma hakkı bulunması, o kararların insan hakları açısından eleştirilmesini bütünüyle engellemez. Uluslararası ilişkilerde karşılıklı saygı, hem egemenliğe hem de temel haklara önem verilmesini gerektirir.

OKTAY VURAL TARTIŞMASI VE SİYASİ SORUMLULUK

Haberde yer verilen başdanışman Oktay Vural’ın Azerbaycan’daki uygulamalara yönelik eleştirileri de bu çerçevede ele alınmalı. Bir siyasi temsilcinin başka bir ülkedeki uygulamayı eleştirmesi, tek başına o ülkenin egemenliğine müdahale anlamına gelmez. Bununla birlikte açıklamaların üslubu, diplomatik sonuçları ve iki ülke arasındaki ilişkilere etkisi de değerlendirilmesi gereken unsurlardır.

Siyasi tartışmalarda asıl ihtiyaç, eleştiriyi susturmak ya da her itirazı düşmanlık olarak nitelemek değildir. Gereken; iddiaları somut bilgilerle değerlendirmek, farklı görüşlere açık olmak ve temel hakları siyasi yakınlıklara göre değişmeyen ilkeler olarak kabul etmektir.

Türkiye ile Azerbaycan arasındaki tarihî ve toplumsal bağlar, iki ülke arasında yaşanan her tartışmanın daha dikkatli ele alınmasını gerektiriyor. Kardeşlik ilişkisi, farklı görüşlerin hiç dile getirilmemesi değil, anlaşmazlıkların karşılıklı saygı çerçevesinde konuşulabilmesi anlamına da gelir.

AYNAYA BAKIN!

Aliyev’in “Önce aynaya bakın” mesajı, siyasi tartışmalarda çifte standart iddialarını yeniden gündeme taşıdı. Bu sözleri yalnızca Türkiye’ye yöneltilmiş bir mesaj olarak okumak da yalnızca Azerbaycan’ın iç işlerine müdahaleye karşı çıkışı olarak değerlendirmek de tartışmanın diğer boyutlarını gözden kaçırabilir.

Asıl soru şudur: Savunulan ilkeler, yalnızca siyasi olarak eleştirilen ülkeler söz konusu olduğunda mı hatırlanıyor, yoksa aynı ilkeler herkes için geçerli mi kabul ediliyor?

Dinî özgürlükleri savunmak, başka bir ülkedeki başörtüsü tartışmasında ses yükseltmekle sınırlı kalmamalıdır. Aynı şekilde egemenlik hakkını savunmak da temel haklara ilişkin eleştirileri bütünüyle reddetmek anlamına gelmemelidir.

Siyasi tutarlılık, başkalarının hatalarını sayarken kendi sorumluluklarını da değerlendirebilmekten geçer. Aynaya bakmak, yalnızca başkalarına yöneltilen bir çağrı değil; her siyasi aktörün kendi sözleriyle uygulamaları arasındaki uyumu sorgulaması için de bir fırsattır.